Mocznik w kosmetykach: jak działa, kiedy nawilża, a kiedy złuszcza?

Autor: Marcin Kożuchowski

Marcin Kożuchowski

Magister farmacji. Longevity, suplementacja, aktywność fizyczna.

Zobacz całe bio

Czym jest mocznik?

Mocznik, znany jako Urea w międzynarodowym języku składników kosmetycznych (INCI), jest naturalnie obecny w naszym ciele. Powstaje w wyniku metabolizmu białek i stanowi kluczowy składnik Naturalnego Czynnika Nawilżającego (NMF), obok m.in. aminokwasów i kwasu mlekowego. W kosmetykach stosuje się mocznik syntetyczny, który jest chemicznie identyczny z naturalnym, ale pozbawiony zanieczyszczeń biologicznych. Wygląda jak biały proszek, jest bezwonny i dobrze rozpuszcza się w wodzie oraz glicerynie, ale nie w tłuszczach. Jego wzór chemiczny to H2NCONH2, a w nomenklaturze można spotkać go również pod nazwą karbamid.

Jako humektant wykazuje silne właściwości higroskopijne, wiążąc wodę w warstwie rogowej naskórka i ograniczając jej przeznaskórkową utratę (TEWL), a w wyższych stężeniach działa keratolitycznie.

Mocznik pełni w kosmetyce dwie główne role, w zależności od stężenia:

• w małych ilościach intensywnie nawilża skórę;
• w większych dawkach działa złuszczająco, pomagając usuwać martwe komórki naskórka.

Potrafi także wiązać wodę, co pomaga utrzymać odpowiedni poziom nawilżenia skóry, czyniąc ją gładką i elastyczną.

Dodatkowo mocznik:

• wspomaga wchłanianie innych składników aktywnych przez skórę, umożliwiając im dotarcie do głębszych warstw;
• działa przeciwswędząco, przeciwzapalnie oraz antyseptycznie;
• jest jednym z najbezpieczniejszych i najlepiej przebadanych składników kosmetycznych.

Organizacja Cosmetic Ingredient Review (CIR) uznaje go za bezpieczny do powszechnego stosowania.

Działanie zależne od stężenia: nawilżanie i złuszczanie

Skuteczność mocznika w kosmetykach zależy głównie od jego stężenia:

• przy zawartości do 10% działa nawilżająco, przyciąga i zatrzymuje wodę, co ogranicza utratę wilgoci i zapewnia intensywne nawilżenie;
• produkty z takim stężeniem idealnie sprawdzają się w codziennej pielęgnacji suchej i wrażliwej skóry, łagodząc podrażnienia i poprawiając jej elastyczność;
• dodatkowo przy 10% mocznik wykazuje działanie antybakteryjne.

Gdy stężenie przekracza 10%, mocznik działa keratolitycznie, pomagając usuwać martwe komórki skóry poprzez rozluźnianie wiązań w keratynie. Stężenia od 10% do 30% działają keratoplastycznie (zmiękczająco) i delikatnie złuszczająco.

Produkty zawierające 30% do 50% mocznika intensywnie złuszczają, więc są przeznaczone na zrogowaciałe obszary, takie jak pięty, łokcie czy kolana. Wysokie stężenia wspierają także pielęgnację skóry problematycznej, na przykład przy łuszczycy.

Warto wiedzieć, że na siłę działania mocznika wpływa także rodzaj formuły kosmetycznej. Jego przenikanie przez skórę jest znacznie skuteczniejsze w emulsjach typu woda w oleju (w/o), które tworzą na skórze warstwę okluzyjną. Lżejsze i lepiej tolerowane emulsje olej w wodzie (o/w) są idealne do codziennej pielęgnacji nawilżającej.

Zastosowanie przy skórze suchej, atopowej i łuszczycy

Mocznik odgrywa kluczową rolę w pielęgnacji skóry suchej, atopowej (AZS) i z łuszczycą, dzięki swojej zdolności do wiązania wody w naskórku. Jego niedobór, często związany z zaburzeniami syntezy filagryny, prowadzi do przesuszenia i osłabienia bariery ochronnej skóry. Łagodzi to uczucie ściągnięcia, świąd (często nasilający się w nocy) i pieczenie.

Pielęgnacja skóry z AZS

Osobom z suchą lub atopową skórą zaleca się stosowanie produktów zawierających 1% do 10% mocznika. Takie stężenia:

• wzmacniają barierę ochronną skóry;
• regulują rogowacenie;
• wspomagają tworzenie lipidów.

Jest to również składnik rekomendowany w pielęgnacji skóry wymagającej, jaką posiadają pacjenci onkologiczni po radio- i chemioterapii, gdzie odbudowa bariery naskórkowej jest priorytetem.

Mocznik w terapii łuszczycy

Dla osób z łuszczycą, lepsze efekty przynoszą stężenia powyżej 10%. Wyższe dawki mocznika:

• pomagają usuwać nagromadzone łuski i zrogowacenia;
• normalizują proces złuszczania naskórka;
• przynoszą ulgę.

W dermatologii, pod nadzorem lekarza, stosuje się również produkty z 40% do 50% mocznika. Tak wysokie stężenia intensywnie złuszczają zmiany chorobowe, co jest szczególnie pomocne w przypadku łuszczycy, AZS, rybiej łuski czy rogowacenia okołomieszkowego. Regularne stosowanie odpowiednich preparatów z mocznikiem znacząco poprawia stan i komfort skóry.

Mocznik na zrogowacenia: pękające pięty, łokcie, kolana

Mocznik to doskonałe rozwiązanie na szorstką i zrogowaciałą skórę na stopach, łokciach, kolanach, a także gdy problemem jest pękająca skóra na dłoniach. Działa dwojako, co czyni go bardzo skutecznym. Przy stężeniu powyżej 15% mocznik intensywnie zmiękcza twardy naskórek, ułatwiając jego usunięcie. Kremy z mocznikiem w stężeniu 20-30% są idealne do regularnej pielęgnacji stóp, natomiast produkty z 40-50%, często w formie maści lub specjalistycznych skarpetek złuszczających, doskonale radzą sobie z uporczywymi zrogowaceniami i odciskami.

W wysokich stężeniach substancja ta bywa także pomocna w redukcji innych zgrubień, takich jak blizny i przebarwienia (jako element terapii złuszczającej). Ważne jest, że nawet przy wysokich stężeniach mocznik nawilża skórę, zapobiegając jej wysychaniu i pękaniu.

To nie wszystko — mocznik ma również właściwości antybakteryjne i przeciwzapalne, co jest kluczowe dla zdrowia pięt, ponieważ pomaga zapobiegać infekcjom i łagodzi podrażnienia. Ponadto wspomaga wchłanianie innych składników odżywczych, co przyspiesza regenerację skóry i jej gojenie.

W przypadku mocno popękanej skóry warto zacząć od niższych stężeń, aby najpierw zapewnić nawilżenie, a następnie przejść do intensywniejszego złuszczania.

Mocznik – znaczenie w chemii, medycynie i przemyśle

Choć w kosmetologii cenimy go za właściwości pielęgnacyjne, mocznik ma fundamentalne znaczenie w nauce. Jego synteza dokonana przez Friedricha Wöhlera jest uznawana za kamień węgielny chemii organicznej, obalający mit, że związki organiczne mogą być tworzone tylko przez żywe organizmy.

W medycynie poziom mocznika jest ważnym parametrem diagnostycznym w badaniach krwi, wskazującym na stan metabolizmu białek i wydolność nerek. Poza tym znajduje zastosowanie jako kluczowy składnik nawozów rolniczych oraz w przemyśle, np. do bezpiecznego odladzania nawierzchni lotniskowych.

Wsparcie w pielęgnacji cery trądzikowej i skóry głowy

Mocznik, dzięki właściwościom antybakteryjnym i łagodnemu złuszczaniu, świetnie sprawdza się przy pielęgnacji cery trądzikowej i problematycznej skóry głowy. Działa przeciwzapalnie, pomagając zmniejszyć istniejące zmiany skórne i zapobiegać nowym. Delikatnie usuwa martwe komórki naskórka, odblokowując pory bez podrażnień i wspomagając regenerację skóry.

Na skórze głowy mocznik nawilża, łagodzi swędzenie oraz zmniejsza łupież i łojotok. Wyższe stężenia w peelingach złuszczają martwy naskórek i otwierają ujścia mieszków włosowych, co poprawia wchłanianie substancji leczniczych. Dla cery trądzikowej zalecane są stężenia 5-10%, a dla skóry głowy 10-20%.

Bezpieczeństwo stosowania: przeciwwskazania i skutki uboczne

Mocznik jest składnikiem, który dobrze współpracuje z naszą skórą i zazwyczaj nie wywołuje problemów. Został uznany przez amerykańską Agencję Żywności i Leków za substancję GRAS (Generally Recognized As Safe), czyli powszechnie uznaną za bezpieczną. Warto odróżnić czysty mocznik od jego pochodnych, takich jak imidazolidynylomocznik, który w kosmetykach pełni funkcję konserwantu, a nie składnika aktywnego.

Jego stosowanie podczas ciąży i karmienia piersią jest bezpieczne, ale należy unikać aplikacji na otwarte rany i wokół oczu. Należy zachować szczególną ostrożność, zwłaszcza jeśli występuje AZS na twarzy czy powiekach, ponieważ wyższe stężenia mogą wywołać pieczenie. Należy unikać wysokich stężeń także u dzieci poniżej 6 roku życia, chyba że lekarz zaleci inaczej.

Osoby z trądzikiem różowatym powinny unikać produktów z mocznikiem powyżej 10%. Dla wrażliwej skóry twarzy stężenia przekraczające 20% mogą być zbyt silne i powinny być stosowane ostrożnie. Możliwe skutki uboczne to lekkie, przemijające pieczenie, swędzenie lub zaczerwienienie.

Mocznik może zwiększać wchłanianie innych składników kosmetyków, dlatego warto znać ich pełny skład, by unikać podrażnień. W przypadku silnej reakcji alergicznej lub podrażnień należy natychmiast przerwać używanie produktu i skonsultować się z dermatologiem.

Jak wybrać stężenie i formę kosmetyku z mocznikiem

Wybór kosmetyków z mocznikiem zależy od potrzeb Twojej skóry i celu, jaki chcesz osiągnąć. Jeśli dbasz o suchą i wrażliwą skórę twarzy lub ciała, sięgnij po produkty z mocznikiem w stężeniu od 2% do 10%. Skutecznie nawilżają, zatrzymując wilgoć i łagodząc podrażnienia.

Dla osób z problemem, jakim jest cukrzyca, Polskie Towarzystwo Diabetologiczne rekomenduje stężenie mocznika do 25%, ale wyłącznie na zrogowacenia. Jeśli chcesz intensywnie złuszczać twardą skórę na piętach, łokciach czy kolanach, wybierz produkty z mocznikiem od 15% do 30%. Stężenie od 30% do 50% stosuj okresowo na bardzo twarde zrogowacenia. Bardzo wysokie stężenia są często elementem leków wykonywanych jako receptura apteczna.

Przy skórze atopowej lub trądziku różowatym lepiej sprawdzą się kosmetyki z mocznikiem do 10%. Cięższe kremy i maści, emulsje typu woda w oleju, działają dłużej i intensywniej, podczas gdy lżejsze balsamy i mleczka, emulsje olej w wodzie, są idealne do codziennej pielęgnacji.

Składniki wzmacniające działanie: kwas salicylowy i alantoina

Mocznik często działa skuteczniej w duecie z kwasem salicylowym i alantoiną. Kwas salicylowy złuszcza martwy naskórek, zwalcza stany zapalne i bakterie, a także ogranicza produkcję sebum, co pomaga w leczeniu trądziku. Alantoina natomiast łagodzi podrażnienia i wspomaga regenerację skóry.

Do nawilżenia i ukojenia skóry przyczyniają się również składniki takie jak:

• pantenol,
• gliceryna,
• kwas hialuronowy,
• niacynamid (witamina B3),
• masło shea i lanolina,
• oleje roślinne bogate w lipidy.

W nowoczesnych kosmetykach mocznik często jest zamknięty w liposomach, co umożliwia głębszą penetrację i wydłuża jego działanie. Dzięki temu połączeniu produkty te nie tylko złuszczają, ale także nawilżają i łagodzą, co jest pomocne przy takich problemach jak łuszczyca czy atopowe zapalenie skóry.

FAQ – mocznik w kosmetykach – najczęściej zadawane pytania

Marcin Kożuchowski mgr farmacji

Magister farmacji. Longevity, suplementacja, aktywność fizyczna.

Zobacz całe bio

Farmacja Fitness Dietetyka Longevity