Glukozamina – co to takiego?

Autor: Marcin Kożuchowski

Marcin Kożuchowski

Magister farmacji. Longevity, suplementacja, aktywność fizyczna.

Zobacz całe bio

Co to jest glukozamina?

Glukozamina to aminomonosacharyd (pochodna glukozy i glutaminy), który jest kluczowym składnikiem w terapii choroby zwyrodnieniowej stawów (osteoartrozy) i należy do grupy wolno działających leków objawowych (SYSADOA). Pełni on funkcję fundamentalnego budulca chrząstki oraz płynu stawowego. Jego głównym zadaniem jest udział w syntezie glikozaminoglikanów (GAG) i kwasu hialuronowego – związków odpowiedzialnych za elastyczność, wytrzymałość mechaniczną i odpowiednie nawilżenie stawów. Glukozamina jest także prekursorem chondroityny i heparyny.

Niestety, wraz z upływem lat zdolność organizmu do produkcji glukozaminy spada, co osłabia kondycję aparatu ruchu. W suplementacji substancja ta występuje najczęściej w formie siarczanu lub chlorowodorku i stanowi podstawę wsparcia w chorobie zwyrodnieniowej stawów.

Właściwości i mechanizm działania glukozaminy

Rola glukozaminy w organizmie jest wielokierunkowa. Przede wszystkim dostarcza ona substratów do budowy glikozaminoglikanów (GAG) i proteoglikanów, które tworzą rusztowanie dla chrząstki stawowej, zapewniając jej sprężystość. Dodatkowo substancja ta wspiera syntezę kolagenu typu II, będącego kluczowym białkiem strukturalnym stawów.

Związek ten wykazuje również działanie przeciwzapalne poprzez hamowanie aktywności cytokin prozapalnych i zmniejszenie produkcji prostaglandyn, co bezpośrednio przekłada się na redukcję bólu i obrzęków. Glukozamina chroni chondrocyty przed degradacją, hamując aktywność enzymów niszczących chrząstkę, takich jak kolagenaza, i stymuluje produkcję kwasu hialuronowego. Dzięki temu poprawia się gęstość i jakość płynu stawowego, co zapewnia lepsze „smarowanie” powierzchni stawowych. Co ciekawe, może ona również wspierać żywotność komórek chrząstki poprzez aktywację procesów autofagii, czyli komórkowego „oczyszczania”.

Rodzaje glukozaminy (siarczan i chlorowodorek)

Na rynku dominują dwie główne formy, jednak tylko siarczan glukozaminy jest zarejestrowany jako lek o udowodnionym działaniu w leczeniu osteoartrozy. Pozostałe formy, w tym chlorowodorek, mają status suplementu diety. Choć teoretycznie oba rodzaje mają wspierać odbudowę chrząstki, różnią się one właściwościami i siłą dowodów naukowych.

Siarczan glukozaminy jest formą najlepiej przebadaną, a jego biodostępność szacuje się na około 89%. Dzięki obecności siarki, która jest niezbędna do syntezy tkanki chrzęstnej, to właśnie ta forma skuteczniej łagodzi objawy choroby zwyrodnieniowej. Z kolei chlorowodorek glukozaminy, wchłaniany na poziomie około 65%, mimo pewnych właściwości antyoksydacyjnych, w badaniach wykazuje mniejszą aktywność biologiczną.

Wspomina się również o N-acetylo-D-glukozaminie, jednak jej skuteczność wciąż wymaga potwierdzenia w szerszych analizach. Ze względu na wysoką biodostępność i udowodnione działanie, eksperci najczęściej rekomendują siarczan jako pierwszy wybór w suplementacji.

Naturalne źródła występowania glukozaminy

W naturze najbogatszym źródłem glukozaminy są chitynowe pancerze skorupiaków – krewetek, krabów i homarów. Suplementy pozyskuje się w procesie hydrolizy chityny. Śladowe ilości tego związku można odnaleźć również w niektórych grzybach i rybach. Należy jednak pamiętać, że przyswajalność glukozaminy bezpośrednio z pożywienia jest znikoma i wynosi zaledwie kilka procent.

Dla wegan, których dieta jest całkowicie pozbawiona naturalnych źródeł glukozaminy, oraz osób z alergią na owoce morza opracowano alternatywne preparaty, w których glukozamina pozyskiwana jest w procesie fermentacji kukurydzy. Biorąc pod uwagę trudności w dostarczeniu terapeutycznych dawek z diety, suplementacja jest często jedynym efektywnym sposobem na uzupełnienie niedoborów.

Glukozamina wskazania do stosowania

Suplementacja glukozaminą jest rekomendowana przede wszystkim w profilaktyce i wsparciu leczenia schorzeń aparatu ruchu. Szczególne korzyści mogą odnieść pacjenci z chorobą zwyrodnieniową (w celu złagodzenia sztywności i bólu), a także seniorzy i osoby aktywne fizycznie, których stawy poddawane są dużym przeciążeniom.

Regularne przyjmowanie preparatu wspomaga:

• procesy regeneracji chrząstki;
• fizjologiczną produkcję płynu stawowego;
• redukcję dolegliwości wynikających z mechanicznego zużycia stawów.

Związek ten znajduje również zastosowanie w rekonwalescencji po urazach sportowych oraz jako wsparcie w łagodzeniu objawów reumatoidalnego zapalenia stawów.

Wpływ glukozaminy na chorobę zwyrodnieniową stawów

W kontekście choroby zwyrodnieniowej glukozamina pełni rolę „spowalniacza” procesów degradacyjnych. Dostarczając niezbędnych cegiełek do budowy proteoglikanów, hamuje aktywność enzymów niszczących tkankę chrzęstną. Wieloletnie obserwacje, potwierdzone w badaniach klinicznych głównie dla stawu kolanowego, sugerują, że regularne stosowanie siarczanu glukozaminy może opóźniać zwężanie się szpary stawowej.

Należy jednak zachować realistyczne oczekiwania: glukozamina działa głównie objawowo i profilaktycznie. Nie cofnie zaawansowanych zmian strukturalnych, ale może znacząco poprawić komfort życia. Dla wzmocnienia efektu terapeutycznego często łączy się ją z siarczanem chondroityny.

Zastosowanie glukozaminy u sportowców

Osoby uprawiające sport – od kolarzy po piłkarzy – sięgają po glukozaminę, aby zabezpieczyć swoje stawy przed skutkami intensywnego treningu. Glukozamina stymuluje wydzielanie mazi stawowej, która działa jak smar redukujący tarcie, a także przyspiesza mikronaprawę chrząstki po wysiłku. Systematyczna suplementacja może również spowolnić degradację włókien kolagenowych. Właściwości te sprawiają, że jest to cenny element profilaktyki kontuzji w dyscyplinach siłowych, biegowych, kontaktowych oraz sportach walki.

Korzystny wpływ glukozaminy obejmuje całą tkankę łączną, co ma znaczenie również dla naczyń krwionośnych, włosów i paznokci.

Prawidłowe dawkowanie i długość kuracji

Aby kuracja była skuteczna, przyjmuj dawkę dzienną na poziomie 1200–1500 mg, chociaż niektórzy specjaliści uzależniają dawkę od masy ciała pacjenta. Możesz zażyć ją jednorazowo lub rozłożyć na dwie do trzech mniejszych porcji w ciągu dnia. Pamiętaj, aby kapsułki łykać w trakcie posiłku, popijając je dużą ilością wody – poprawi to wchłanianie i ochroni żołądek. Kluczem do sukcesu jest regularność, ponieważ glukozamina nie działa doraźnie. Na pierwsze zauważalne efekty musisz poczekać zazwyczaj od 4 do 8 tygodni.

Planuj suplementację w cyklach: powinna ona trwać minimum trzy miesiące (w stanach przewlekłych nawet do pół roku). Po tym czasie możesz zrobić dwumiesięczną przerwę i powtórzyć kurację. Nigdy nie przekraczaj zalecanych przez producenta dawek.

Potencjalne skutki uboczne stosowania glukozaminy

Glukozamina jest substancją bezpieczną i rzadko wywołuje poważne reakcje niepożądane. Jeśli się pojawią, są zazwyczaj łagodne i dotyczą układu pokarmowego. Możesz zaobserwować u siebie:

• wzdęcia lub uczucie pełności,
• bóle brzucha,
• nudności,
• zaparcia lub luźne stolce.

Jeżeli jesteś alergikiem uczulonym na owoce morza, zachowaj czujność, gdyż preparaty ze skorupiaków mogą wywołać reakcję (np. wysypkę, świąd). Sporadycznie zgłaszane są także bóle głowy czy senność.

Przeciwwskazania do suplementacji

Z uwagi na brak wystarczających danych klinicznych, odradza się podawanie glukozaminy dzieciom i młodzieży poniżej 18. roku życia, a także kobietom w ciąży i matkom karmiącym.

Szczególną ostrożność powinni zachować pacjenci z:

• cukrzycą i insulinoopornością (ze względu na możliwy wpływ na poziom glukozy i insuliny we krwi – wymaga to ścisłego monitorowania),
• zaawansowaną niewydolnością nerek lub wątroby,
• astmą oskrzelową.

W powyższych przypadkach decyzję o włączeniu suplementacji należy zawsze skonsultować z lekarzem prowadzącym.

Interakcje glukozaminy z lekami

Istotnym aspektem bezpieczeństwa jest fakt, że glukozamina może wchodzić w interakcje z doustnymi lekami przeciwzakrzepowymi (szczególnie z grupy antagonistów witaminy K, np. warfaryną czy acenokumarolem). Może ona nasilać ich działanie, co prowadzi do wzrostu wskaźnika INR i zwiększa ryzyko krwawień. Jeśli przyjmujesz takie leki, ścisła kontrola lekarska jest niezbędna zarówno przy rozpoczynaniu, jak i kończeniu suplementacji.

Warto również monitorować parametry cukrzycowe, jeśli stosujesz insulinę lub leki hipoglikemizujące. Złotą zasadą jest informowanie lekarza o wszystkich przyjmowanych suplementach, by uniknąć niepożądanych połączeń.

Łączenie glukozaminy z chondroityną i MSM

Aby zmaksymalizować ochronę stawów, warto łączyć glukozaminę z siarczanem chondroityny oraz metylosulfonylometanem (MSM). Składniki te działają synergicznie. Chondroityna odpowiada za „magazynowanie” wody w chrząstce, zapewniając jej amortyzację, natomiast MSM (siarka organiczna) wykazuje silne właściwości przeciwzapalne.

W nowoczesnych, wieloskładnikowych preparatach na stawy, glukozaminę często łączy się również z ekstraktami roślinnymi o udowodnionym działaniu przeciwzapalnym, takimi jak kadzidłowiec indyjski (Boswellia serrata), kurkumina czy imbir.

Taki „tercet” zapewnia kompleksowe działanie:

• glukozamina odbudowuje strukturę;
• chondroityna nawilża i amortyzuje;
• MSM redukuje stan zapalny i ból.

Skuteczność glukozaminy w badaniach naukowych

Świat nauki nie jest jednomyślny w ocenie glukozaminy. Wiele badań, zwłaszcza tych skupionych na siarczanie glukozaminy, potwierdza jego zdolność do łagodzenia bólu i poprawy funkcjonalności stawów w stopniu wyższym niż placebo. Długoterminowe obserwacje sugerują też potencjał w hamowaniu postępu zmian strukturalnych (zwężania szpary stawowej).

Z drugiej strony, duże metaanalizy (np. opublikowana w BMJ w 2010 roku) wskazują, że efekt działania glukozaminy jest niewielki i porównywalny z efektem placebo. Sprawia to, że czołowe organizacje reumatologiczne, jak EULAR (European League Against Rheumatism) czy OARSI, nie rekomendują jej rutynowo w leczeniu choroby zwyrodnieniowej. Wątpliwości budzą także wyniki niektórych badań, jak np. badanie LEGS, które nie wykazało jednoznacznej przewagi glukozaminy.

Mimo tych rozbieżności, siarczan glukozaminy pozostaje jednym z najczęściej stosowanych i najbezpieczniejszych preparatów w terapii ChZS, jednak należy go traktować jako element wspomagający kompleksowe leczenie (obejmujące fizjoterapię i redukcję masy ciała), a nie jako cudowny lek.

FAQ – najczęściej zadawane pytania

Bibliografia i źródła naukowe

• Wandel S, et al. Effects of glucosamine, chondroitin, or placebo in patients with osteoarthritis of hip or knee: network meta-analysis. BMJ. 2010;341:c4675.
• Jordan KM, et al. EULAR Recommendations 2003: an evidence based approach to the management of knee osteoarthritis: Report of a Task Force of the Standing Committee for International Clinical Studies Including Therapeutic Trials (ESCISIT). Ann Rheum Dis. 2003;62:1145–1155.
• Fransen M, et al. Glucosamine and chondroitin for knee osteoarthritis: a double-blind randomised placebo-controlled clinical trial evaluating single and combination regimens. Ann Rheum Dis. 2015 (LEGS Study).
• Zhang W, et al. OARSI recommendations for the management of hip and knee osteoarthritis, Part II: OARSI evidence-based, expert consensus guidelines. Osteoarthritis Cartilage. 2008.

Marcin Kożuchowski mgr farmacji

Magister farmacji. Longevity, suplementacja, aktywność fizyczna.

Zobacz całe bio

Farmacja Fitness Dietetyka Longevity