Twój koszyk jest pusty
Erozja rogówki: przyczyny, objawy i nowoczesne metody leczenia
Budzisz się z nagłym, ostrym bólem oka, któremu towarzyszy silne łzawienie i nadwrażliwość na światło? To mogą być objawy wskazujące na erozję rogówki – dolegliwość, która wymaga natychmiastowego wsparcia regeneracji nabłonka. Podstawą opieki jest tutaj intensywne nawilżanie oraz ochrona powierzchni oka przed kolejnymi mikrourazami. Przeczytaj artykuł, aby dowiedzieć się, jak stosować maści hiperosmotyczne i żele do oczu, które przynoszą ulgę i pomagają zapobiegać nawrotom bolesnych objawów.
Marcin Kożuchowski
Marcin Kożuchowski
- Erozja rogówki: istota schorzenia i kluczowe objawy
- Główne przyczyny: urazy mechaniczne i dystrofie rogówki
- Patofizjologia: dlaczego erozja nawraca?
- Diagnostyka: badanie w lampie szczelinowej
- Leczenie zachowawcze i farmakologiczne
- Zaawansowane leczenie: zabiegi laserowe i chirurgiczne
- Proces gojenia i profilaktyka
- FAQ – erozja rogówki – najczęściej zadawane pytania
Erozja rogówki: istota schorzenia i kluczowe objawy
Erozja rogówki to uszkodzenie zewnętrznej warstwy nabłonka, które – mimo powierzchownego charakteru – wywołuje silny ból ze względu na bogate unerwienie tej części oka. Nawet drobne otarcia prowadzą do znacznego dyskomfortu, który nasila się przy każdym ruchu powieką. W procesie rekonwalescencji niezwykle ważne są odpowiednie krople do oczu o właściwościach nawilżających, które wspomagają regenerację uszkodzonych struktur i łagodzą tarcie powłok o rogówkę.
Objawy erozji obejmują:
- silne łzawienie i zaczerwienienie oka;
- nadwrażliwość na światło (fotofobia);
- uczucie „piasku pod powieką” i opuchnięcie powiek;
- nagły, ostry ból, pojawiający się zazwyczaj rano po przebudzeniu;
- czasowe pogorszenie lub zamazanie widzenia.
Dolegliwości te mogą ustąpić w ciągu kilku godzin lub – przy większych urazach – utrzymywać się dłużej. Poważniejsze uszkodzenia, choć czasem dają subtelniejsze objawy bólowe, grożą trwałymi powikłaniami, w tym bliznowaceniem rogówki. Nawracające erozje (RCE) dotykają osób w każdym wieku, ze szczytem zachorowań ok. 50. roku życia.
Główne przyczyny: urazy mechaniczne i dystrofie rogówki
Najczęstszym powodem schorzenia są urazy mechaniczne: zadrapania (np. paznokciem, liściem), ciało obce pod powieką, nieprawidłowo rosnące rzęsy lub źle dobrane soczewki kontaktowe. Grupy ryzyka to dzieci (urazy podczas zabawy) oraz osoby cierpiące na zespół suchego oka. Często bagatelizowanym czynnikiem wyzwalającym jest alergia oczna, która poprzez świąd i pocieranie oczu zwiększa ryzyko mikrourazów nabłonka. Rzadsze przyczyny to oparzenia chemiczne i promieniowanie UV.
Istotnym czynnikiem są również dystrofie rogówki, w przebiegu których nabłonek nie przylega prawidłowo do podłoża. Wyróżniamy dystrofie:
- nabłonkowe (np. Cogana, Messmanna);
- zrębowe (np. plamkowata, ziarnista, kraciasta);
- śródbłonkowe.
Do czynników sprzyjających należą także: cukrzyca, zmiany hormonalne, choroby autoimmunologiczne, dym papierosowy oraz przebyte infekcje (np. wirus opryszczki).
Patofizjologia: dlaczego erozja nawraca?
Mechanizm nawracania erozji wynika z uszkodzenia kompleksu hemidesmosomów. Są to mikroskopijne „kotwice” mocujące nabłonek do głębszej warstwy – blaszki granicznej przedniej (błony Bowmana). W wyniku urazu lub dystrofii ich liczba maleje, co powoduje niestabilność powierzchni oka.
Proces ten pogłębiają metaloproteinazy macierzy (MMP-2 i MMP-9). Nadmierna aktywność tych enzymów prowadzi do degradacji białek (lamininy, fibronektyny) spajających warstwy rogówki, tworząc błędne koło: osłabiony nabłonek łatwiej ulega kolejnym uszkodzeniom.
Diagnostyka: badanie w lampie szczelinowej
Podstawą diagnozy jest badanie w lampie szczelinowej, która pozwala precyzyjnie oświetlić przedni odcinek oka w powiększeniu. Kluczowym elementem jest użycie barwnika fluoresceinowego – uszkodzone obszary nabłonka wybarwiają się na zielono, co uwidacznia rozmiar erozji w świetle niebieskim.
Lekarz ocenia również obecność ciał obcych, stan powiek oraz wyklucza głębsze owrzodzenia z naciekiem zapalnym. W nietypowych przypadkach diagnostykę poszerza się o tomografię (OCT) przedniego odcinka oka.
Leczenie zachowawcze i farmakologiczne
Terapia ma na celu uśmierzenie bólu, zapobieganie infekcjom i wsparcie regeneracji nabłonka. Standardowy schemat obejmuje:
- Preparaty nawilżające: Sztuczne łzy bez konserwantów stosowane w dzień.
- Maści hiperosmotyczne (NaCl 5%) i żele: Aplikowane na noc przez 6–12 miesięcy; zmniejszają obrzęk i zapobiegają „przyklejaniu się” powieki do rogówki podczas snu.
- Antybiotyki: Osłonowo, by zapobiec nadkażeniom bakteryjnym.
- Inhibitory metaloproteinaz: Doustna doksycyklina hamująca enzymy niszczące połączenia międzykomórkowe. Należy pamiętać, że stosowane przewlekle konserwanty w kroplach do oczu mogą dodatkowo podrażniać regenerujący się nabłonek, dlatego warto wybierać produkty o czystym składzie.
- Leczenie bólu: Niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ) w kroplach.
Wsparciem są terapeutyczne soczewki kontaktowe, które działają jak opatrunek, chroniąc rogówkę przed drażniącym ruchem powiek. Wymagają one jednak ścisłej kontroli lekarskiej ze względu na ryzyko infekcji.
Nawilżające krople do oczu
Zaawansowane leczenie: zabiegi laserowe i chirurgiczne
Gdy metody farmakologiczne zawodzą, stosuje się rozwiązania zabiegowe:
- Fotokeratektomia terapeutyczna (PTK): Zabieg laserem ekscymerowym, który precyzyjnie usuwa nierówny nabłonek i część błony Bowmana, stymulując tworzenie nowych, silniejszych połączeń (hemidesmosomów). Skuteczność PTK w zapobieganiu nawrotom sięga 60–98%.
- Mikropunktura zrębowa: Wykonywanie mikroskopijnych nakłuć w celu wytworzenia blizn kotwiczących nabłonek (niezalecana w centrum pola widzenia).
- Keratektomia powierzchniowa: Mechaniczne usunięcie nieprawidłowego nabłonka (np. wiertłem diamentowym) w celu wygładzenia powierzchni.
Proces gojenia i profilaktyka
Powierzchowne urazy u zdrowych osób goją się w ciągu 24–48 godzin. U pacjentów z cukrzycą lub głębszymi uszkodzeniami proces ten może trwać tygodnie. Aby uniknąć nawrotów, kluczowe jest:
- Długotrwałe nawilżanie: Stosowanie maści na noc przez min. 3 miesiące po ustąpieniu objawów.
- Higiena wzroku: Ustawienie monitora poniżej linii wzroku (zmniejsza parowanie łez) i przerwy w pracy.
- Ochrona mechaniczna: Noszenie okularów ochronnych w pracy i przestrzeganie higieny soczewek kontaktowych.
FAQ – erozja rogówki – najczęściej zadawane pytania
Jakie są objawy bólowe przy erozji rogówki?
Nagły, ostry ból pojawia się zazwyczaj rano po przebudzeniu i nasila się przy każdym ruchu powieką. Nawet drobne uszkodzenia zewnętrznej warstwy nabłonka wywołują silny dyskomfort ze względu na bogate unerwienie tej części oka, czemu często towarzyszy uczucie „piasku pod powieką” oraz nadwrażliwość na światło.
Jak długo goi się erozja rogówki?
Powierzchowne urazy u zdrowych osób goją się zazwyczaj w ciągu 24–48 godzin. W przypadku pacjentów z cukrzycą lub głębszymi uszkodzeniami proces regeneracji może trwać tygodnie, a dolegliwości bólowe mogą ustępować szybciej lub utrzymywać się dłużej w zależności od skali urazu.
Dlaczego erozja rogówki ma tendencję do nawracania?
Przyczyną nawrotów jest uszkodzenie kompleksu hemidesmosomów, czyli mikroskopijnych „kotwic” mocujących nabłonek do głębszej warstwy oka (błony Bowmana). Niedobór tych połączeń oraz nadmierna aktywność enzymów metaloproteinaz (MMP) powodują niestabilność powierzchni oka i łatwiejsze powstawanie kolejnych uszkodzeń.
Jak działają maści hiperosmotyczne w leczeniu erozji rogówki?
Maści te (np. NaCl 5%) zmniejszają obrzęk rogówki oraz zapobiegają mechanicznemu „przyklejaniu się” powieki do powierzchni oka podczas snu. Preparaty te należy aplikować na noc przez okres od 6 do 12 miesięcy, aby wesprzeć regenerację i uniknąć nawrotów dolegliwości.
Jaka jest skuteczność zabiegu PTK w leczeniu erozji rogówki?
Skuteczność fotokeratektomii terapeutycznej (PTK) w zapobieganiu nawrotom erozji wynosi od 60% do 98%. Zabieg ten polega na precyzyjnym usunięciu nierównego nabłonka laserem ekscymerowym, co stymuluje tworzenie nowych, silniejszych połączeń (hemidesmosomów) między warstwami rogówki.
