Czy kolor kataru ma znaczenie – co oznaczają poszczególne barwy?

Autor: Marcin Kożuchowski

Marcin Kożuchowski

Magister farmacji. Longevity, suplementacja, aktywność fizyczna.

Zobacz całe bio

Jak kolor kataru odzwierciedla fazy infekcji

Kolor i gęstość kataru mogą wiele powiedzieć o naszym zdrowiu, pokazując, jak układ odpornościowy reaguje na różne zagrożenia. Zanim sięgniesz po preparaty na katar i zapchany nos, warto wiedzieć, że zmiana barwy wydzieliny z nosa sygnalizuje, że organizm walczy z obcymi cząstkami. Dzieje się tak dzięki białym krwinkom zwalczającym zarazki oraz innym substancjom powstającym podczas stanu zapalnego.

Typowa infekcja wirusowa przebiega w trzech etapach:

1. Faza naczyniowa: Na początku, katar jest przezroczysty i wodnisty. To pierwsza reakcja obronna, gdy ciało próbuje pozbyć się wirusa. Błona śluzowa w nosie puchnie, co daje uczucie zatkanego nosa.
2. Faza komórkowa: Katar staje się bardziej lepki i zmienia kolor na biały, mętny. To wynik spowolnienia przepływu śluzu i intensywnej walki leukocytów z infekcją.
3. Ostatnia faza: Katar może być żółty lub zielony. Jest to efekt nagromadzenia martwych komórek odpornościowych i resztek pozostawionych po walce z chorobą. Choć często uważa się, że zielony lub żółty katar wskazuje na infekcję bakteryjną, może to być również naturalny koniec infekcji wirusowej. Warto pamiętać, że zielony kolor jest efektem działania enzymów (mieloperoksydazy) z neutrofili, co jest dowodem silnej odpowiedzi immunologicznej, a niekoniecznie infekcji bakteryjnej – to często obalany mit koloru.

Kolor kataru pokazuje intensywność pracy układu odpornościowego, lecz nie rozstrzyga jednoznacznie, czy mamy do czynienia z wirusem, czy bakterią.

Szersze spojrzenie na przyczyny kataru

Choć najczęściej kojarzymy katar z przeziębieniem w sezon infekcyjny, wywołanym przez wirusy takie jak Influenzavirus A, B oraz C, przyczyn może być znacznie więcej. Czasami za ciągły katar odpowiadają czynniki nieinfekcyjne. Reakcja na zimne powietrze lub ostre przyprawy (np. wdychanie pyłu z papryki, tabaki) może powodować gwałtowne przekrwienie przewodu nosowego i pobudzenie gruczołów śluzowych do pracy. Jest to tak zwany niealergiczny nieżyt nosa.

Warto również zwrócić uwagę na przeszkody mechaniczne. Utrzymująca się niedrożność może wynikać z obecności polipów w jamie nosowej lub być spowodowana nieprawidłowościami anatomicznymi w budowie nosa (np. skrzywieniem przegrody). Szczególną czujność należy zachować u małych dzieci – jednostronny wyciek, często o nieprzyjemnym zapachu, może sugerować ciało obce w nosie (np. koralik czy kawałek zabawki).

Przezroczysty i biały katar: alergia czy wirus

Przezroczysty, wodnisty katar może wskazywać na infekcję wirusową lub alergię. Przy alergii często pojawia się swędzenie nosa i oczu, łzawienie oraz kichanie. Objawy te mogą trwać cały rok lub sezonowo. Infekcjom wirusowym często towarzyszy osłabienie i lekki wzrost temperatury. Warto wiedzieć, że przezroczysty katar może być również objawem ciążowego nieżytu nosa (warto wtedy sprawdzić co na zatkany nos i katar w ciąży jest bezpieczne), naczynioruchowego zapalenia śluzówki nosa lub występować w początkowej fazie zakażenia koronawirusem (SARS-CoV-2).

Podczas infekcji katar zwykle staje się biały, gęsty i mętny. Aby odróżnić go od alergii, zwróć uwagę na dodatkowe objawy:

• jeśli symptomy pojawiają się cyklicznie i towarzyszy im swędzenie, to prawdopodobnie alergia;
• gęsty katar i ogólne złe samopoczucie częściej oznaczają infekcję wirusową, która zazwyczaj ustępuje w ciągu tygodnia.

Żółty i zielony katar a mit infekcji bakteryjnej

Żółty i zielony katar często budzą błędne przekonanie, że zawsze wskazują na infekcję bakteryjną wymagającą antybiotyków. W rzeczywistości taki kolor jest normalnym rezultatem działania układu odpornościowego. Zielony kolor wydzieliny wynika z enzymów wytwarzanych przez neutrofile (rodzaj leukocytów), białe krwinki zaangażowane w zwalczanie drobnoustrojów.

Barwa ta sugeruje dużą ilość komórek odpornościowych w śluzie i jest typowa w zaawansowanej fazie infekcji, zarówno wirusowej, jak i bakteryjnej. Taki kolor kataru jest kluczowym objawem zapalenia zatok przynosowych, które może być wywołane zarówno przez wirusy (np. rinowirusy), jak i bakterie (np. Streptococcus pneumoniae, Haemophilus spp. czy Moraxella catarrhalis). Decyzja o zastosowaniu antybiotyków powinna być oparta na całym obrazie klinicznym, a nie tylko na kolorze kataru, zwłaszcza gdy wiesz jak prawidłowo płukać zatoki w celu złagodzenia objawów.

Szczegółowe objawy zapalenia zatok

Gdy gęsta, żółta lub zielona wydzielina z nosa utrzymuje się dłużej, może to świadczyć o zajęciu zatok. Katar ropny w przebiegu zapalenia górnych dróg oddechowych często współwystępuje z następującymi objawami:

• uczucie ściekania wydzieliny po tylnej ścianie gardła;
• nieprzyjemny ucisk lub rozpieranie w obrębie twarzy (wokół oczu, nosa, czoła);
• ból głowy, który wyraźnie nasila się przy pochylaniu do przodu;
• ból promieniujący do zębów lub uszu;
• nieświeży oddech (halitoza);
• zaburzenia lub czasowa utrata węchu;
• ogólne zmęczenie i rozbicie.

Czerwony, brązowy lub czarny katar: co oznaczają

Kiedy katar przybiera nietypowy kolor, warto być uważnym:

• Czerwony lub różowy śluz często oznacza obecność świeżej krwi (pęknięcie naczynek przez wydmuchiwanie, suche powietrze lub uraz). Jeśli zastanawiasz się co na strupy w nosie i podrażnienia stosować, pamiętaj, że krwawienie może być też skutkiem nadużywania kropli (leki obkurczające śluzówkę nosa). W przypadku kruchych naczynek można je wzmocnić suplementami z witamina C i rutyna.
• Brązowy katar sugeruje starszą, utlenioną krew lub wdychanie zanieczyszczeń typu dym czy kurz.
• Czarny lub szary katar jest często spotykany u palaczy tytoniu lub osób wystawionych na smog. Może też wskazywać na poważną infekcję grzybiczą, szczególnie u osób z osłabioną odpornością. W skrajnych przypadkach może być objawem poważnych chorób, takich jak gruźlicy czy nowotworów nosogardzieli, a także występować u osób zażywających niektóre narkotyki.

Jednorazowe krwawienie zazwyczaj nie jest niebezpieczne, ale powracający lub uporczywy katar w takich kolorach wymaga konsultacji z lekarzem.

Kolor kataru u dzieci: specyfika i interpretacja

Kiedy dziecko ma katar, rodzice mogą martwić się jego kolorem, lecz nie powinien on być głównym wyznacznikiem leczenia. Przejście kataru z przezroczystego na żółty lub zielony jest typowym etapem zdrowienia. Wodnisty katar u niemowląt może być również związany z ząbkowaniem. Podkreślić należy, że ze względu na niedojrzałość układów oddechowego i odpornościowego, u dzieci katar infekcyjny może szybko prowadzić do powikłań, np. zapalenie ucha. Ważne jest, jak dziecko się czuje ogólnie.

Bez względu na kolor, gęsty katar może utrudniać oddychanie i jedzenie. Dlatego warto oczyszczać nos dziecka aspiratorem lub roztworami soli fizjologicznej. Skontaktuj się z pediatrą, jeśli katarowi towarzyszy apatia, trudności z oddychaniem lub brak apetytu.

Kiedy kolor kataru wymaga konsultacji z lekarzem

Chociaż kolor kataru może wskazywać na etap infekcji, najważniejsze są czas trwania objawów i ich nasilenie, co ma kluczowe znaczenie diagnostyczne. Zielony lub żółty katar zazwyczaj nie budzi obaw, jeśli infekcja przebiega łagodnie. Konsultacja jest konieczna, gdy:

• objawy trwają dłużej niż 10 dni bez poprawy lub się nasilają (tzw. „pogorszenie po poprawie”);
• występuje wysoka gorączka (powyżej 38°C) utrzymująca się przez kilka dni;
• pojawia się silny, miejscowy ból głowy, twarzy lub zatok, nasilający się przy pochylaniu;
• katar jest podbarwiony krwią, ma czarny czy brązowy kolor lub ropny zapach;
• występują duszności, sztywność karku lub obrzęk wokół oczu, a także wrażliwość na światło, uporczywe wymioty oraz wystąpienie obrzęków wokół oczu lub cieni pod oczami.

Każda z tych sytuacji może wskazywać na poważniejsze schorzenia, takie jak bakteryjne zapalenie zatok, które wymagają specjalistycznego leczenia.

Domowe sposoby i leczenie objawowe różnych rodzajów kataru

Aby skutecznie leczyć katar, metoda powinna odpowiadać jego przyczynie. Kluczem jest złagodzenie dyskomfortu i wspieranie organizmu. Niezależnie od koloru wydzieliny, istotne jest regularne oczyszczanie i nawilżanie nosa (płukanie solą fizjologiczną, wodą morską). Inhalacje z olejkami eterycznymi (np. eukaliptus) rozrzedzają wydzielinę. Ważne jest także nawadnianie organizmu i dbanie o wilgotność powietrza.

Jeśli domowe sposoby zawodzą i rozważasz spray czy tabletki na katar, można sięgnąć po leki bez recepty, w tym leki przeciwbólowe oraz przeciwzapalne (np. z ibuprofenem) oraz syropy z witaminą C, rutyną czy wapniem. Preparaty obkurczające naczynia stosuj maksymalnie 5-7 dni, aby nie rozwinęło się uzależnienie od kropli do nosa. Pamiętaj, że antybiotyki nie działają na katar wirusowy czy alergiczny.

FAQ – kolor kataru – najczęściej zadawane pytania

Bibliografia i źródła naukowe

1. Eccles R., „Understanding the symptoms of the common cold and influenza”, The Lancet Infectious Diseases, 2005.
2. Europejskie Wytyczne na temat Zapalenia Zatok Przynosowych i Polipów Nosa (EPOS 2020).
3. Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Rynologicznego dotyczące diagnostyki i leczenia nieżytu nosa.
4. Medycyna Praktyczna, „Ostre zapalenie nosa i zatok przynosowych”.

Marcin Kożuchowski mgr farmacji

Magister farmacji. Longevity, suplementacja, aktywność fizyczna.

Zobacz całe bio

Farmacja Fitness Dietetyka Longevity