Twój koszyk jest pusty
Rutozyd – co to jest, jak działa i na co pomaga rutyna
Rutozyd i rutyna to dwie nazwy tej samej substancji: flawonoidu kojarzonego przede wszystkim ze wsparciem naczyń krwionośnych i występującego w wielu preparatach obok witaminy C. Sprawdź, na czym polega jego działanie, skąd się go pozyskuje, dlaczego gryka tatarska jest jego znacznie lepszym źródłem niż zwykła kasza gryczana i kto powinien zachować przy nim ostrożność.
Marcin Kożuchowski
Marcin Kożuchowski
Rutozyd, czyli rutyna: co to za związek
Rutozyd i rutyna to dwie nazwy tej samej substancji. Rutozyd to określenie stosowane w farmacji i w nazwach preparatów, rutyna jest nazwą potoczną, spotykaną częściej w opisach dietetycznych.
Chemicznie jest to flawonoid, a dokładniej glikozyd kwercetyny, czyli cząsteczka kwercetyny połączona z częścią cukrową. Stąd jego pełna nazwa: kwercetyno-3-rutozyd. Nazwa pochodzi od ruty zwyczajnej, rośliny, z której związek pierwotnie wyodrębniono.
Spotyka się też starsze określenie „witamina P”. Dziś uznaje się je za nieaktualne: flawonoidy nie spełniają definicji witamin, bo organizm nie potrzebuje ich do przeżycia i nie rozwija się przy ich braku choroba z niedoboru. Nazwa pozostała w obiegu jako historyczna ciekawostka.
Praktycznie rutozyd kojarzony jest przede wszystkim z naczyniami krwionośnymi i z towarzystwem witaminy C, z którą występuje w wielu preparatach.
Jak działa rutozyd
Główny kierunek działania rutozydu dotyczy ściany drobnych naczyń krwionośnych i jej szczelności.
Naczynia włosowate są przepuszczalne z natury, bo to przez ich ścianę zachodzi wymiana między krwią a tkankami. Gdy ta przepuszczalność staje się nadmierna, płyn i białka przenikają do tkanek w większej ilości, niż powinny. Efektem są obrzęki, uczucie ciężkości nóg i skłonność do drobnych wybroczyn.
Rutozyd hamuje aktywność hialuronidazy, enzymu rozkładającego kwas hialuronowy, który jest jednym ze składników spajających ścianę naczynia. Mniejsza aktywność tego enzymu oznacza mniejsze rozluźnienie struktury naczynia, a więc ograniczenie nadmiernego przecieku. W badaniach porównujących różne flawonoidy rutyna wykazywała pod tym względem jedno z najsilniejszych działań.
Produkty z rutyną
Apteo Rutyna z witaminami C i D – Wzmocnienie Odporności i Naczyń – 100 tabletek
9,79 zł
0,10 zł / szt
Drugi kierunek to działanie antyoksydacyjne. Rutozyd neutralizuje wolne rodniki i wspiera własne mechanizmy obronne komórki przed stresem oksydacyjnym. Trzeci, wykazany głównie w badaniach laboratoryjnych i na modelach zwierzęcych, to wpływ hamujący na procesy zapalne.
Warto tu zachować proporcje, bo opisy rutozydu bywają przesadzone. Duża część danych o jego działaniu przeciwzapalnym pochodzi z badań przedklinicznych, nie z badań na ludziach. Rutozyd jest wsparciem, a nie zamiennikiem leczenia i nie zastępuje leków przeciwzapalnych ani preparatów przepisanych przez lekarza.
Rutozyd i witamina C: dlaczego występują razem
Połączenie tych dwóch składników w jednym preparacie nie jest chwytem marketingowym, tylko ma uzasadnienie.
Witamina C jest niezbędna do syntezy kolagenu, czyli białka budującego również ścianę naczyń krwionośnych. Rutozyd działa na tę samą strukturę z innej strony, ograniczając jej nadmierną przepuszczalność. Dodatkowo obie substancje wzajemnie się wspierają w działaniu antyoksydacyjnym: witamina C pomaga odtwarzać utlenione formy flawonoidów, dzięki czemu ich aktywność utrzymuje się dłużej.
Przykładem takiego zestawienia jest Rutinox C, łączący rutozyd z witaminą C. W preparatach wspierających odporność rutozyd bywa też łączony z witaminą C i D, jak w Apteo Rutyna z witaminami C i D, a dla dzieci dostępne są wersje płynne, na przykład Rutinacea Junior.
Jedno zastrzeżenie dotyczy dawek witaminy C. Przy przyjmowaniu jej w ilościach przekraczających 1 g na dobę rośnie wydalanie szczawianów z moczem, co u osób ze skłonnością do kamicy szczawianowej jest istotne. Osoby z rozpoznaną kamicą nerkową powinny ustalić stosowanie takich preparatów z lekarzem.
Naturalne źródła rutozydu
Rutozyd występuje w wielu roślinach, ale ilości bywają bardzo różne i to właśnie decyduje o tym, skąd pozyskuje się go do preparatów.
Perełkowiec japoński
Pąki kwiatowe perełkowca japońskiego (Styphnolobium japonicum, dawniej Sophora japonica) to najbogatsze źródło wykorzystywane przemysłowo. Z nich pochodzi rutozyd w większości dostępnych preparatów, po prostu dlatego, że wydajność pozyskiwania jest tu najwyższa.
Gryka zwyczajna i gryka tatarska
Różnica między tymi dwoma gatunkami jest większa, niż sugerowałaby wspólna nazwa. W ziarnie gryki tatarskiej zawartość rutyny sięga około 0,8-1,7% suchej masy, podczas gdy w gryce zwyczajnej jest to około 0,01%, czyli ilość śladowa.
W obu gatunkach najwięcej rutozydu jest w zielonych częściach rośliny: liściach, kwiatach i pędach, a nie w ziarnie. Dlatego herbatka z gryki tatarskiej jest pod tym względem znacznie lepszym źródłem niż kasza gryczana, która dostarcza go w ilościach praktycznie pomijalnych.
Inne źródła w diecie
Rutozyd znajdziemy również w owocach cytrusowych, jabłkach, aronii, czarnym bzie, morwie i szparagach, a także w rucie zwyczajnej, od której wzięła się jego nazwa. Ruta ma dziś znaczenie głównie historyczne i zielarskie, a nie przemysłowe.
Jak stosować rutozyd
Dawki stosowane w preparatach z rutozydem różnią się w zależności od produktu i jego przeznaczenia, dlatego podstawowym punktem odniesienia jest zawsze ulotka lub etykieta konkretnego preparatu.
Kilka ogólnych zasad, które warto znać:
- Podział dawki. Dobową porcję zwykle rozkłada się na 2 do 3 przyjęć w ciągu dnia, zamiast przyjmować ją jednorazowo.
- Regularność. Efektów wspierających naczynia nie ocenia się po kilku dniach; preparaty tego typu stosuje się przez dłuższy czas.
- Dzieci. Podawanie rutozydu dziecku warto ustalić z lekarzem lub farmaceutą i wybrać preparat przeznaczony dla tej grupy wiekowej, a nie dzielić tabletki dla dorosłych.
- Brak poprawy. Jeśli dolegliwości, z powodu których sięgasz po preparat, nie ustępują albo się nasilają, jest to powód do konsultacji, a nie do zwiększania dawki.
Rutozyd bywa składnikiem zarówno suplementów diety, jak i leków dostępnych bez recepty, także w preparatach złożonych stosowanych przy przeziębieniu. Warto sprawdzić kategorię produktu, bo od niej zależy, jakie informacje o dawkowaniu i bezpieczeństwie są dla niego wiążące.
Bezpieczeństwo, przeciwwskazania i interakcje
Rutozyd jest zwykle dobrze tolerowany, a w badaniach klinicznych częstość działań niepożądanych była zbliżona do obserwowanej w grupach otrzymujących placebo.
Do rzadko zgłaszanych dolegliwości należą objawy ze strony przewodu pokarmowego. Bardzo rzadko opisywano bóle i zawroty głowy, zaczerwienienie twarzy, uczucie zmęczenia oraz reakcje nadwrażliwości.
Zachowaj ostrożność i skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą, jeśli:
- jesteś w ciąży lub karmisz piersią – danych o bezpieczeństwie w tych okresach jest niewiele, dlatego decyzję podejmuje się indywidualnie,
- przyjmujesz leki przeciwzakrzepowe lub przeciwpłytkowe albo regularnie niesteroidowe leki przeciwzapalne – flawonoidy mogą wpływać na czynność płytek krwi,
- masz kamicę nerkową, zwłaszcza szczawianową, szczególnie przy preparatach z wysoką dawką witaminy C,
- masz chorobę nerek lub przyjmujesz wiele leków jednocześnie,
- planujesz zabieg operacyjny – poinformuj lekarza o przyjmowanych suplementach.
Suplement diety nie zastępuje zróżnicowanej diety ani leczenia. Jeśli powodem sięgnięcia po rutozyd są obrzęki, uczucie ciężkości nóg albo skłonność do siniaków, warto ustalić ich przyczynę z lekarzem, zamiast poprzestawać na suplementacji.
FAQ – najczęściej zadawane pytania
Co to jest rutozyd?
Rutozyd to flawonoid, chemicznie glikozyd kwercetyny o pełnej nazwie kwercetyno-3-rutozyd. Rutozyd i rutyna to dwie nazwy tej samej substancji: pierwsza używana jest w farmacji, druga potocznie. Występuje naturalnie w wielu roślinach, a w preparatach kojarzony jest przede wszystkim ze wsparciem naczyń krwionośnych, często w towarzystwie witaminy C.
Czym różni się rutozyd od rutyny?
Niczym pod względem chemicznym, to ten sam związek. Różnica dotyczy wyłącznie nazewnictwa: rutozyd to określenie stosowane w farmacji i w nazwach preparatów, a rutyna jest nazwą potoczną, częstszą w opisach dietetycznych.
Jak działa rutozyd na naczynia krwionośne?
Rutozyd hamuje aktywność hialuronidazy, enzymu rozkładającego kwas hialuronowy, który jest jednym ze składników spajających ścianę naczynia. Mniejsza aktywność tego enzymu oznacza ograniczenie nadmiernego przecieku płynu i białek z naczyń włosowatych do tkanek. Dodatkowo rutozyd działa antyoksydacyjnie.
Dlaczego rutozyd łączy się z witaminą C?
Oba składniki działają na tę samą strukturę z dwóch stron. Witamina C jest niezbędna do syntezy kolagenu budującego ścianę naczyń, a rutozyd ogranicza jej nadmierną przepuszczalność. Wspierają się też wzajemnie w działaniu antyoksydacyjnym: witamina C pomaga odtwarzać utlenione formy flawonoidów, dzięki czemu ich aktywność utrzymuje się dłużej.
Co jest najlepszym naturalnym źródłem rutozydu?
Przemysłowo rutozyd pozyskuje się z pąków kwiatowych perełkowca japońskiego, bo wydajność jest tam najwyższa. W diecie najbogatszym źródłem jest gryka tatarska, w której zawartość rutyny sięga około 0,8-1,7% suchej masy, podczas gdy gryka zwyczajna zawiera jej około 0,01%, czyli ilość śladową. Najwięcej rutozydu jest w zielonych częściach rośliny, nie w ziarnie.
Czy rutozyd jest bezpieczny?
Rutozyd jest zwykle dobrze tolerowany, a w badaniach klinicznych częstość działań niepożądanych była zbliżona do obserwowanej w grupach otrzymujących placebo. Rzadko zgłaszane są dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego, bardzo rzadko bóle i zawroty głowy, zaczerwienienie twarzy, zmęczenie oraz reakcje nadwrażliwości.
Kto powinien zachować ostrożność przy stosowaniu rutozydu?
Konsultacja z lekarzem lub farmaceutą jest wskazana w ciąży i podczas karmienia piersią, przy przyjmowaniu leków przeciwzakrzepowych, przeciwpłytkowych lub regularnie niesteroidowych leków przeciwzapalnych, przy kamicy nerkowej, zwłaszcza szczawianowej, przy chorobach nerek oraz przed planowanym zabiegiem operacyjnym. Podawanie rutozydu dziecku warto ustalić ze specjalistą i wybrać preparat przeznaczony dla tej grupy wiekowej.
Źródła
- PubChem – rutyna: struktura chemiczna i właściwości – NCBI
- Fan M. i wsp., 2021 – porównanie wiązania flawonoidów z hialuronidazą – PubMed
- Semwal R. i wsp., 2022 – rutyna a procesy zapalne i metaboliczne: przegląd literatury – PubMed
- Fabjan N. i wsp., 2003 – gryka tatarska jako źródło rutyny i kwercytryny – PubMed
- Krasteva I., Nikolov S., 2007 – zmienność składu flawonoidowego perełkowca japońskiego – Pharmaceutical Biology
- Enogieru A. i wsp., 2018 – działanie ochronne rutyny wobec toksyczności narządowej – PMC
